Աշխարհի բնակչություն

Ժողովրդագրության մեջ Աշխարհի բնակչությունը ներկայումս ապրող մարդկանց ընդհանուր քանակն է և ըստ հաշվարկների 2019 թվականի ապրիլին կազմում էր 7,7 միլիարդ[1]: Մարդկության պատմությանը պահանջվել է ավելի քան 200.000 տարի, որպեսզի աշխարհի բնակչությունը հասնի 1 միլիարդի[2] և դրանից հետո միայն 200 տարի, որպեսզի հասնի 7 միլիարդի[3]:

Աշխարհի բնակչությունը շարունակաբար աճում է 1315-1317 թվականների Մեծ սովից և 1350 թվականի Սև մահից հետո, երբ բնակչությունը մոտ 370 միլիոն էր[4]: Բնակչության աջի գլոբալ մակարդակը ամենաբարձր արժեքը ստացել է 1955-ից 1975 թվականներին և կազմել է միջինը 1.8 տոկոս, իսկ 1965-ից 1970 թվականներին եղել է 2,1 տոկոս[5]: Աճը դանդաղել է 2010-ից 2015 թվականներին` կազմելով 1,2 տոկոս և ըստ կանխատեսումների կշարունակի դանդաղել 21-րդ դարի մնացած հատվածում[5]: Այնուամենայնիվ գլոբալ բնակչությունը շարունակում է աճել[6] և կանխատեսվում է, որ կհասնի 10 միլիարդի 2050 թվականին և ավելի քան 11 միլիարդի 2100 թվականին[7]:

Ընդհանուր տարեկան ծնունդների ամենաբարձր մակարդակը եղել է 1980-ական թվականների վերջին, մոտ 139 միլիոն[8] և 2011 թվականի դրությամբ կանխատեսվում է, որ կմնա հաստատում 135 միլիոնի սահմաններում[9], մինչդեռ մահերը հաշվվում են 56 միլիոն և 2040 թվականին կանխատեսվում է կդառնա մոտ 80 միլիոն[10]: Աշխարհի բնակչության միջին տարիքը 2018 թվականի դրությամբ կազմել է 30.4 տարեկան[11]:

Աշխարհի բնակչություն (միլիոն, ՄԱԿ-ի հաշվարկ)[12]
#Բնակչությամբ տասը ամենախոշոր երկրներ200020152030*
1 Չինաստան*1,2701,3761,416
2 Հնդկաստան1,0531,3111,528
3 ԱՄՆ283322356
4 Ինդոնեզիա212258295
5 Պակիստան136208245
6 Բրազիլիա176206228
7 ՆԻգերիա123182263
8 Բանգլադեշ131161186
9 Ռուսաստան146146149
10 Մեքսիկա103127148
Ընդհանուր6,1277,3498,501
Notes:Չինաստան = հանած Հոնկոնգ և Մակաու2030 = Միջին արժեք

Աշխարհի բնկաչություն ըստ տարածաշրջանի

Երկիր մոլորակի յոթ մայրցամաքներից վեցը մեծ մասամբ բնակեցված են: Ասիան ամենամեծ բնակչություն ունեցող մայրցամաքն է, 4,54 միլիարդ բնաչկությամբ կազմում է աշխարհի բնակրության մոտ 60%-ը: Բնակչությամբ աշխարհի խոշորագույն պետություններն են Չինաստանը և Հնդկաստանը, որոնց ընդհանուր բնակչությունը կազմում է աշխարհի բնակչության 36%-ը: Աֆրիկան բնակչությամբ երկրորդ խոշոր մայրցամաքն է մոտ 1,28 միլիարդ բնակչությամբ կամ աշխարհի բնակչության 16%-ը: Եվրոպայի բնակչությունը կազմում է 742 միլիոն կամ աշխարհի բնակչության 10%-ը 2018 թվականի դրությամբ, մինչդեռ Լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ավազան տարածաշրջանների բնակչությունը կազմում է 651 միլիոն (9%): Հյուսիսային Ամերիկայում բնակչությունը մոտ 363 միլիոն է (5%) և Օվկիանիայի բնակչությունը, որը ամենաքիչ բնակեցված տարածաշրջանն է, ակզմում է 41 միլիոն (0.5%)[13]: Չնայած Անտարկտիդան չունի մշտական բնակչություն, այստեղ ապրում են միջազգային հետազոտական կայանների անձնակազմերը: Այս բնակիչները աճում են ամռան ամիսներին և նվազում են ձմռանը, քանի որ հետազոտողները վերադառնում են իրենց հայրենիք[14]:

Բնակչություն ըստ մայրցամաքի

ՄայրցամաքԽտություն
(բնակիչ/կմ2)
Բնակչություն
(միլիոն)
Ամենաշատ բնակչությամբ երկիրԱմենաշատ բնակչությամբ քաղաք (մետրոպոլիտենային տարածք)
Ասիա96.44,4361,382,300,000 —  Չինաստան35,676,000/13,634,685 —  Մեծ Տոկիո/Տոկիո
Աֆրիկա36.71,216186,987,000 —  Նիգերիա21,000,000 —  Լագոս
Եվրոպա72.9738145,939,000 —  Ռուսաստան;
մոտ. 112 միլիոն Եվրոպայում)
16,855,000/12,506,468 —  Մոսկվայի մետրոպոլիտենային տարածք/Մոսկվա[15]
Հյուսիսային Ամերիկա22.9579324,991,600 —  ԱՄՆ23,723,696/8,537,673 —  Նյու Յորք մետրոպոլիտենային տարածաշրջան/Նյու Յորք
Հարավային Ամերիկա22.8422209,567,000 —  Բրազիլիա27,640,577/11,316,149 —  Մեծ Սան Պաուլո/Սան Պաուլո
Օվկիանա4.539.924,458,800 —  Ավստրալիա5,005,400 —  Սիդնեյ
Անտարկտիդա0.0003
(տարբեր)
0.004 ամռանը
(ոչ մշտական, փոխվող)[14]
N/A1,200 (ոչ մշտական, փոխվող) — Մակմուրդո կայան

Պատմություն

Աշխարհի բնակչության թվի հաշվարկը հնարավոր է դարձել միայն սկսած Աշխարհագրական հայտնագործությունների ժամանակաշրջանից: Աշխարհի բնակչության վաղ հաշվարկները եղել են 17-րդ դարում. Ուիլյամ Պետտիի հաշվարկով 1682 թվականին աշխարհի բնակչությունը եղել է 320 միլիոն (ժամանակակից հաշվարկներով մոտ երկու անգամ ավել է կազմել), 18 րդ դարի դրությամբ հաշվարկներով աշխարհի բնակչությունը կազմել է մոտ մեկ միլիարդ (հավասար ժամանակակից հաշվարկներին[16]: Ավելի ճշգրիտ հաշվարկներ իրականացվել են 19-րդ դարին 1800-ականներին ըստ մայրցամաքների և աշխարհի բնակչությունը կազմել է 600-ից 1000 միլիոն և 1840-ական թվականներին մոտ 800-ից 1000 միլիոն[17]:

Հաշվարկների դժվարությունը կայանում էր անճշտությունների մեծությունը, անգամ ներկայիս հաշվարկների մեջ անճշտությունները կազմում են 3%-ից 5%[18]:

Հին և հետդասական պատմություն

Աշխարհի բնակչության հաշվարկները գյուղատնտեսական ժամանակաշրջանում մոտ մ.թ.ա. 10,000 թվականին տատանվում էր 1-ից 15 միլիոն[19][20]: Անգամ կան ավելի վաղ հաշվարկներ, ըստ որոնց բնակչության թիվը մ.թ.ա. 70.000 թվականին կազմել է 1,000-ից 10,000 մարդ: 4-րդ դարում արևելյան և արևմտյան Հռոմեական կայսրությունում ապրել է 50-60 միլիոն մարդ[21]:

Հուստինիանոսի ժանտախտը, որը առաջին անգամ բռնկվել է Հռոմի կայսր Հուստինիանոսի կառավարման տարիներին, դարձել է Եվրոպայի բնակչության մոտ 50%-ի մահվան պատճառ 6-ից 8-րդ դարերում[22]: Եվրոպայի բնակչությունը 1340 թվականին կազմել է ավելի քան 70 միլիոն[23]: 14-րդ դարի Սև մահ համաճարակը նվազեցրեց աշխարհի բնակչությունը 1340 թվականի 450 միլիոնից մոտ 350-400 միլիոն 1400 թվականի դրությամբ[24], մարդկությանը պահանջվել է 200 տարի թվականակը վերականգնելու համար[25]: Չինաստանի բնակչությունը 123 միլիոնից 1200 թվականին նվազեց 65 միլիոնը 1393 թվականին[26]մոնղոլների արշավանքների, սովի և համաճարակի հետևանքներով[27]:

Սկսած մեր թվարկության 2 թվականից Հին Չինաստանի Հան դինաստիան սկսեց ընտանիքների գրանցումը, որպեսզի իրականացնի գույքահարկը և վերահսկի տնային տնտեսությունների աշխատանքային պարտավորությունները[28]: Այդ տարում Արևմտյան Հանի բնակչությունը գրանցվել էր 57,671,400 անձ 12,366,470 տնային տնտեսությունում, նվազելով 47,566,772 անձի 9,348,227 տնային տնտեսությունում 146 թվականին Հան դինաստիայի ավարտին[28]: 1368 թվականին Մին դինաստիայի հիմնադրմամբ Չինաստանի բնակչությունը կազմել է մոտ 60 միլիոն և 1644 թվականին դինաստիայի ավարտին այն կազմել է մոտ 150 միլիոն[29]: Անգլիայի բնակչությունը 1650 թվականին հաշվվում էր 5,6 միլիոն 1500 թվականի 2,6 միլիոնի փոխարեն[30]: Նոր ցանքատեսակները, որոնք պորտուգալացի և իսպանացի գաղութարարները բերեցին Ամերիկայից և Ասիայից, ըստ որոշ հետազոտողների բերեցին բնակչության աճին 16-րդ դարում[31][32][33]:

Մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի բնակչության թիվը անհայտ է, պատմաբան Դեյվիդ Հենիջը այն կոչել է «ամենաանպատասխան հարցը աշխարհում»[34]: 20-րդ դարի վերջում գիտնականները համաձայնության եկան 55 միլիոն մարդու շուրջ, սակայն տարբեր աղբյուրներ նշում են տարբեր թվեր 10-ից մինչև 100 միլիոն[35]: Ըստ ամենահամարձակ գիտական թեզերի, Ամերիկայի բնիկների մոտ 90%-ը մահացել է Հին Աշխարհի բերված հիվանդություններից, ինչպիսիք են բնական ջրծաղիկըկարմրուկը և գրիպը[36]: Դարերի ընթացքում եվրոպացիները ձեռք էին բերել իմունիտետ այս հիվանդություններից, մինչդեռ բնիկ ամերիկացիները չունեին այդպիսի իմունիտետ[37]:

Ժամանակակից պատմություն

Քարտեզում ցուցադրված է նվազագույնը մեկ միլիոն բնակչություն ունեցող ուրբանիզացված տարածաշրջանները 2006 թվականին: 1800 թվականի դրությամբ աշխարհի բնակչության միայն 3% էր բնակվում ուրբանիզացված տարածքներում, այս թիվը հասավ 47% 2000 թվականին և 50.5%` 2010 թվականին[38]: 2050 թվականին այն կարող է հասնել 70%[39]:

Եվրոպական Գյուղատնտեսական և Արդյունաբերական հեղափոխությունի ընթացքում երեխաների կյանքի միջին տևողությունը անհամեմատ աճեց[40]: Լոնդոնում ծնված երեխաների, որոնք մահացան մինչև հինգ տարեկանը, տոկոսային հարաբերակցությունը 1730-1749 թվականների 74.5%-ից նվազեց 1810-1829 թվականներին կազմելով 31.8%[41][42]: 1700-ից 1900 թվականներին Եվրոպայի բնակչությունը 100 միլիոնից աճեց 400 միլիոն[43]: Ընդհանուր բոլոր տարածքները, որոնց բնակչությունը ուներ եվրոպական ծագում կազմում էր աշխարհի բնակչության 36% 1900 թվականի դրությամբ[44]:

Բնակչության աճը Արևմուտքում ավելի արագացավ պատվաստումների ներդրմամբ և այլ բժշկական նորամուծությունների ու սանիտարիայի ներդրմամբ[45]: Նյութական ապահովվածության բարձրացման շնորհիվ Բրիտանիայի բնակչությունը 19-րդ դարում 10 միլիոնից դարձավ 40 միլիոն[46]: Միացյալ Թագավորության բնակչությունը հասավ 60 միլիոնի 2006 թվականին[47]: Միացյալ Նահանգների բնակչությունը 1800 թվականի 5,3 միլիոնից դարձավ 106 միլիոն 120 թվականին և 307 միլիոն 2010 թվականին[48]:

20-րդ դարի առաջին կեսին Ռուսական կայսրությունը և ԽՍՀՄ-ը մասնակցեցին ապրեցին մեծ պատերազմներ, սով և համաճարակ, ինչի արդյունքում ունեցան ահռելի մարդկային կորուստներ (մոտ 60 միլիոն մահացած)[49][50]: ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո Ռուսաստանի բնակչությունը նվազեց, 1991 թվականի 150 միլիոնից 2012 թվականին դարձավ 143 միլիոն[51], սակայն 2013 թվականի դրությամբ նվազումը դադարեց[52]:

Զարգացող երկրների մեծ մասում տեղի է ունենում բնակչության արագ աճ սկսած 20-րդ դարի սկզբից, ինչը բացատրվում է տնտեսական զարգացմամբ և բնակչության կենսամակարդակի աճով: Չինաստանի բնակչությունը 1850 թվականին եղել է 430 միլիոն, իսկ արդեն 1953 թվականին մոտ 580 միլիոն[53] և այժմ կազմում է 1,3 միլիարդ: Հնդկաչին թերակղզու բնակչությունը, որը 1750 թվականին կազմում էր 125 միլիոն, 1941 թվականին հասավ 389 միլիոնի[54], իսկ այժմ Հնդկաստանի, Պակիստանի և Բանգլադեշի բնաչկությունները միասին կազմում են մոտ 1,63 միլիարդ[55]Ճավան, որը նախկին Ինդոնեզիան էր, 1815 թվականին ուներ 5 միլիոն բնակչություն, այժմ ունի ավելի քան 140 միլիոն բնակչություն[56]: Ընդամենը մեկ դարում Բրազիլիայի բնակչությունն ավելացել է տասն անգամ 1900 թվականի 17 միլիոնից 2000 թվականին կազմել է 176 միլիոն, որը 21-րդ դարում կազմել է աշխարհի բնակչության մոտ 3%-ը: Մեքսիկայի բնակչությունը 1900 թվականին կազմել է 13,6 միլիոն, իսկ 2010 թվականին` 112 միլիոն[57][58]: 1920-ականների և 2000-ականների միջակայքում Կենիայի բնակչությունը 2,9 միլիոնից հասել է 37 միլիոնի[59]:

Միլիարդների ժամանակաշրջան

Աշխարհի բնակչությունը միլիարդների ժամանակաշրջանում (ԱՄՆ վիճ. ծառայության հաշվարկներ)
Բնակչություն123456789
Տարեթիվ180419271960197419871999201220272046
Պահանջված տարիներ12333141312131519

Համարվում է, որ աշխարհի բնակչությունը հասել է մեկ միլիարդի 1804 թվականին: Եվս 123 տարի է պահանջվել, որպեսզի այն դառնա երկու միլիարդ 1927 թվականին, սակայն միայն 33 տարի է պայանջվել երեք միլիարդին հասնելու համար 1960 թվականին[60]: Աշխարհի բնակչությունը դարձել է չորս միլիարդ 1974 թվականին, հինգ միլիարդ` 1987 թվականին, վեց միլիարդ 1999 թվականին և համաձայն ԱՄՆ-ի վիճակագրական ծառայության յոթ միլիարդ` 2012 թվականի մարտին[61]: Այնուամենայնիվ Միացյալ Ազգերի կազմակերպության հաշվարկով աշխարհի բնակչությունը հասել է յոթ միլիարդի 2011 թվականի հոկտեմբերին[62][63][64]:

Համաձայն ներկայիս հաշվարկների, աշխարհի բնակչությունը կդառնա ութ միլիարդ 2024 թվականին և ինը միլիարդ` 2042 թվականին: Տարբեր սցենարներով 205 թվականին աշխարհի բնակչությունը 2050 թվականին ամենաքիչը կլինի 7,4 միլիարդ, և ոչ շատ 10,6 միլիարդից[65]: Հաշվարկները մեծ կախվածություն ունեն տարբեր վիճակագրական տվյալներից, հատկապես ծնելիության մակարդակից: Ավելի երկար կանխատեսումներից սցենարով 2150 թվականին բնակչությունը կնվազի 3,2 միլիարդի վատագույն դեպքում և կհասնի 24,8 միլիարդի լավագույն դեպքում[65]: Ըստ մեկ համարձակ սցենարի, 2150 թվականին բնակչությունը կդառնա 256 միլիարդի` ենթադրելով, որ ծնելության մակարդակը կմնա 1995 թվականի 3,04 երեխա յուրաքանչյուր կնոջը մակարդակին, սակայն 2010 թվականին այս մակարդակը նվազեց 2,52-ի[66][67]:

Գլոբալ ժողովրդագրություն

Խոշորագույն բնակչությամբ երկրներ

Տե՛ս նաև՝ Աշխարհի երկրներն ըստ բնակչությանԱշխարհի բնակչության քարտեզը 2014 թվականին

Countries population graph.jpeg

10 ամենաշատ բնակչությամբ երկրներ

ԴիրքԵրկիր / ՏարածքԲնակչությունԱմսաթիվԱշխարհի
բնակչության %
Աբղյուր
1 Չինաստան1,399,040,000Սեպտեմբեր 9, 201918.1%[80]
2 Հնդկաստան1,352,070,000Սեպտեմբեր 9, 201917.5%[81]
3 ԱՄՆ329,867,000Սեպտեմբեր 9, 20194.27%[82]
4 Ինդոնեզիա265,015,300Հուլիս 1, 20183.43%[83]
5 Պակիստան212,742,631Մայիս 25, 20172.75%[84]
6 Բրազիլիա210,415,000Սեպտեմբեր 9, 20192.72%[85]
7 Նիգերիա188,500,000Հոկտեմբեր 31, 20162.44%[86]
8 Բանգլադեշ167,213,000Սեպտեմբեր 9, 20192.16%[87]
9 Ռուսաստան146,877,088Հունվար 1, 20181.9%[88]
10 Մեքսիկա126,577,691Հուլիս 1, 20191.64%[89]

Այս տասը երկրում ապրում է մոտ 4.38 միլիարդ մարդ, կամ աշխարհի բնակչության 57% 2018 թվականի հուլիսի դրությամբ:

Ամենախիտ բնակեցված երկրներ

Հետևյալ աղյուսակներում ամենախիտ բնակեցված երկրներն են բացարձակ և հարաբերական արժեքներով:Բնակչության խտության (մարդ կմ2) քարտեզ 1994 թվականին: Կարմիրով և վարդագույնով ամենաբարձր խտություն ունեցող տարածաշրջաններն են:

ԳիրքԵրկիրԲնակչությունՏարածք (կմ2)Խտություն
(մարդ կմ2)
1 Սինգապուր5,638,7007107,942
2 Բանգլադեշ167,330,000143,9981,162
3 Թայվան23,577,48836,193651
4 Լիբանան6,093,50910,452583
5 Հարավային Կորեա51,635,25699,538519
6 Ռուանդա12,001,13626,338456
7 Նիդերլանդներ17,350,00041,526418
8 Հայիթի11,112,94527,065411
9 Հնդկաստան1,352,940,0003,287,240412
10 Իսրայել9,090,00022,072412

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s