Հայաստանին սպառնացող աղետներ

1. Ընդհանուր հասկացություններ Բնական արտակարգ իրավիճակ՝ որոշակի տարածքում կամ օբյեկտում վտանգավոր բնական երևույթի, տարերային կամ էկոլոգիական (բնապահպանական) աղետի, համաճարակի, անասնահամաճարակի (էպիզոոտիա), բույսերի և գյուղատնտեսական մշակաբույսերի լայնորեն տարածված վարակիչ հիվանդություն (էպիֆիտոտիա), որը հանգեցնում է կամ կարող է հանգեցնել մարդկային զոհերի, մարդկանց առողջությանն ու շրջակա միջավայրին՝ զգալի վնասի, խոշոր նյութական կորուստների և մարդկանց կենսագործունեության բնականոն պայմանների խախտման։ […]

Read More Հայաստանին սպառնացող աղետներ

Տեխնածին աղետներ

Տեխնածին բնույթիվթարներ ու աղետներ։Վթարն արդյունաբերականօբյեկտում կամտրանսպորտում տեղիունեցող վտանգավորպատահար է, որըմարդկանց կյանքին ուառողջությանը սպառնալիքէ ստեղծում, հանգեցնում էարտադրական շենքերի ուկառույցների ավերման, սարքավորումների, մեխանիզմների, տրանսպորտային միջոցների, հումքի ու պատրաստի արտադրանքի վնասման կամոչնչացման, արտադրական գործընթացի խախտմանև շրջակա միջավայրի բնական վիճակիվատթարացման։ Աղետը ողբերգականհետևանքներով իրադարձություն է, մարդկայինզոհերով մեծ վթար։Վթարի և աղետի միջև կտրուկ ևխիստ ընդգծված սահման գոյություն չունի։ Գլխավորչափանիշներն են՝ վնասի մասշտաբն և մարդկայինզոհերի առկայությունը։ Օրինակ, եթե երկու-երեքմեքենայի բախման ժամանակ կան վնասվածքներ,թեև տուժել են մարդիկ, ապա դա վթար է, եթեպատահարի վայրում զոհեր կան՝ ավտոմոբիլայինաղետ է։ Վթարներն ու աղետները կարող են նյութականվնասի և բնակչության շրջանում կորուստներիծանրությանը համապատասխանող արտակարգիրավիճակների աղբյուր ծառայել։Ծանոթանանքդրանցից հիմնականներին։  Ճառագայթային (ռադիացիոն) աղետներ: Ճառագայթային վթարներն ու աղետները կարող ենտեղի ունենալ ճառագայթային վտանգավորօբյեկտներում։ Ճառագայթային վտանգավոր օբյեկտասելով հասկացվում է ցանկացած այն օբյեկտը, այդթվում միջուկային ռեակտորը, գործարանը, որնօգտագործում է միջուկային վառելիք կամվերամշակում միջուկային նյութ, ինչպես նաևմիջուկային նյութի պահպանման տեղը և միջուկայիննյութ փոխադրող տրանսպորտային միջոցը կամիոնացնող ճառագայթային աղբյուրը, որոնցումվթարների ժամանակ կարող է տեղի ունենալմարդկանց, գյուղատնտեսական կենդանիների,ինչպես նաև շրջակա բնական միջավայրիճառագայթահարում կամ ճառագայթայինաղտոտում։Ճառագայթային վտանգավորօբյեկտներում վթարները կարող են ուղեկցվելգազաաէրոզոլային ամպի ելքով, որը տարածվում էքամու ուղղությամբ։ Ռադիոակտիվ նյութերն ամպիցնստելով տեղանքի վրա՝ աղտոտում են այն։ Ընդ որում՝ամպի տարածման գոտում հայտնված բնակչությունըենթարկվում է ներքին ու արտաքին ռադիոակտիվճառագայթահարման։ Արտաքինճառագայթահարումը բնութագրվում է մարդու վրաարտաքին իոնացնող ճառագայթմաններգործությամբ։Ներքին ճառագայթահարումըօրգանիզմի վրա ռադիոակտիվ նյութերի իոնացնողճառագայթումն է, որոնք օրգանիզմի ներսն ենթափանցում օդի, սննդի, ջրի և այլնի հետ։  Միջուկային էներգետիկայիօբյեկտներումռադիոակտիվ աղտոտումնունի մի շարքառանձնահատկություններ, որոնցից հիմնականներն են՝ռադիոակտիվարգասիքներիմանրացվածությունը(դիսպերսայնությունը), ռադիոակտիվ ամպի ոչ մեծ բարձրությունը, հաճախռադիոակտիվ արտանետման զգալի տևողությունը,որը քամու ուղղությունը փոխվելիս ստեղծում էշառավղային ռադիոաղտոտման սպառնալիք՝ վթարիաղբյուրին հարող ամբողջ տեղանքում։ Ընդ որում, տեղանքի աղտոտումը, որպես կանոն, ունի բարդբնույթ և այն վթարի ընթացքում դժվար է կանխատեսել։Հայաստանի Հանրապետությունում ճառագայթային(ռադիացիոն) վտանգավոր օբյեկտ է ատոմայինէլեկտրակայանը։

Read More Տեխնածին աղետներ

Կուլտուրական լանդշաֆտներ

Որն է կոչվում կուլտուրական լանդշաֆտ: Որ օբյեկտներն են շրջապատի վրա բացասական ներգործություն ունենում: Ինչպիսի ռիթմեր ունեն լանդշաֆտները: Ինչ կատեգորիաների են բաժանվում ժամանակակից լանդշաֆտները: Որոնք են կուլտուրական լանդշաֆտի մեթոդները:

Read More Կուլտուրական լանդշաֆտներ

Բնության պահպանությունը

1)Որն է նության պահպանության տնտեսական-էկոնոմիկական ասպեկտը: 2)Որն է բնության պահպանության առողջապահական կողմը: 3)Որոնք են արգելոցային ասպեկտները: 4)Որն է բնության պահպանության գեղագիտական կողմը: 5)Որն է բնության բաղադրիչների պահպանությունը: 6)Որ դարում առաջ եկավ մթնոլորտի պահպանությունը: 7)Ինչպիսի նավեր են ստեղծվում որպիսի ջուրը չաղտոտվի: 8)Որն է բնության պահպանության ասպեկտներից մ-եկը: 9)Իրենից ինչ է ներկայացնում անտառների պահպանումը: 10)Ինչ է իրենից […]

Read More Բնության պահպանությունը

Լանդշաֆտների սոցիալ-տնտեսական ֆունկցիան

Տարբեր լանդշաֆտներ ունեն տարբեր ֆունկցիա :Թվարկենք մի քանիսը՝ Գյուղատնտեսական-Մարդածին կուլտուրական լանդշաֆտի մի տեսակ է,որի ֆունկցիան է գյուղական մթերքների արտադրությունը:Օրինակ՝ունենք ցածր արդունավետությամբ մարգագետին:Այն հերկում ենք,ցանում բարձր բերքատվության ցանովի խոտ,անց ենք կացնում ջրանցք և ստանում ենք բարձր բերք:Միաժամանակ կարելի է մարգագետնի եզրին կառուցել անասնապահական ֆերմա,մշակել յուղ,պանիր և այլն: Անտառատնտեսական-Դիցուք ընդարձակ տարածության վրա անտառատնկում է կատարվում,ոռոգման ցանց ստեղծվում,հիմնվում […]

Read More Լանդշաֆտների սոցիալ-տնտեսական ֆունկցիան

Լը Շատելիեի սկզբունք

Լը Շատելիեի սկզբունք (հավասարակշռության տեղաշարժման սկզբունք, Լը Շատելիե–Բրաունի սկզբունք), կանոն, ըստ որի համակարգը թերմոդինամիկական հավասարակշռությունից դուրս բերող արտաքին ազդակները նրանում առաջացնում են ներգործության էֆեկտը թուլացնող պրոցեսներ։ Օրինակ, հավասարակշռված համակարգը տաքացնելիս նրանում տեղի է ունենում ռեակցիա, որն ընթանում է ջերմության կլանումով, սառեցնելիս՝ ռեակցիան ընթանում է ջերմության անջատումով։ Ճնշումը ավելացնելիս տեղի է ունենում համակարգի ընդհանուր ծավալի փոքրացում, իսկ […]

Read More Լը Շատելիեի սկզբունք

Ջերմոցային էֆեկտ

Ջերմոցային էֆեկտ, մարդու տնտեսական գործունեությամբ պայմանավորված՝ մթնոլորտում ջերմոցային գազերի խառնուրդների (ածխածնի երկօքսիդ, մեթան, օզոն, ազոտի երկօքսիդ, ֆրեոններ) կոնցենտրացիայի աճի հետևանքով Երկրի կլիմայի աստիճան, տաքացում։ Այդ գազերը բաց են թողնում արեգակնային ճառագայթումը և խոչընդոտում Երկրի մակերևույթից ջերմային երկարալիք ճառագայթումը։ Կլանվելով մթնոլորտում՝ վերջինիս մի մասը նորից անդրադառնում է հետ՝ Երկրի մակերևույթ, և առաջացնում ջերմոցային էֆեկտ։ Ջերմոցային գազերով հագեցած մթնոլորտը ծառայում է որպես ջերմոցի տանիք։ Ջերմոցային գազերի հիմնական աղբյուրը այրվող հանածո վառելանյութերն են՝ ածուխը, նավթը, բնական […]

Read More Ջերմոցային էֆեկտ

Բնական ռեսուրսներ և բնական պայմաններ

Ռեսուրսը ինչ-որ բանի հնարավորություն, պաշար, նախադրյալ է: Ռեսուրսների աղբյուր ու նախադրյալ են մեզ շրջապատող բնության բազմաթիվ նյութեր ու երևույթներ` օգտակար հանածոները, անտառի հարստությունները, վարելահողն ու մարգագետինը, գետերն ու լճերը, քամին ու անձրևը, արևի լույսն ու ջերմությունը:Գոյություն ունի բնականա ռեսուրսների մի քանի դասակարգում:Բնական ռեսուրս հասկացությունը պատմական կատեգորիա է: Դա նշանակում է, որ ներկայումս օգտագործման ենթակա բնության […]

Read More Բնական ռեսուրսներ և բնական պայմաններ

Էկոհամակարգեր տեքստի մշակում

Էկոլոգիայի տեսանկյունից էկոհամակարգերում տարբերում են հետևյալ բաղադրիչները` ·         անօրգանական նյութեր (H2O, CO2, N2, C և այլն), ·         օրգանական միացություններ (ածխաջրեր, ճարպեր, սպիտակուցներ, հումուսային նյութեր և այլն), որոնք կապ են հաստատում էկոհամակարգի կենդանի և անկենդան  բաղադրիչների միջև, ·         օդային և ջրային միջավայրեր,եղանակային պայմաններ և միջայրի այլ ֆիզիկական գործոններ, ·         պրոդուցենտներ. Օրգանիզմներ են (հիմնականում` բույսեր,ինչպես նաև ֆոտոսինթեզ իրականացնող մանրէները), որոնք պարզ անօրգանական նյութերից` […]

Read More Էկոհամակարգեր տեքստի մշակում

Լանջշավթագիտություն

Լանջշավթագիըության և էկոլոգիայի ձևավորումը որպես ինքնուրույն ձևավորող ճյուղ։Առարկայում հանդիպող տերմիններ աշխ․ թաղանթ,միջավայր,դաշտային հետազոտական մեթոդներ,երկրաբանական փուլ,մարդածին փուլ։Լանջշավթագիտությունը ունի երեք ձև՝ աէրոտիեզերական,աշխարհագրական և կենսաքիմիական։Գոյություն ունի լանջշավթի փոփոխության երեք տեսակ՝ թեթևվերականգնողական,միջին,անդառնալի։Ինֆռաստռուկտռա՝ճանապարհ․հեռ․ գծեր,տրանսպորտային կապ ,հիվանդանոցներ,դպրոցներ,ջրային խողովակներ,մանկապարտեզներ։Ինֆռաստռուկտռան զգալի վնաս է թողնում բնական լանջշավթի վրա։

Read More Լանջշավթագիտություն